Personsuodjalus

Personsuodjalus

Oahpásmahttin

Personsuodjalus

Mis lea buohkain juoga maid eat hálit juogadit earáiguin. Ii fal dan dihte go dat lea lobiheapme dahje go mii fertet čiegadit dan, muhto njulgestaga dan dihte go dat lea priváhta. Danin leat maiddái don gii mearridat maid olbmot galget beassat diehtit du birra ja makkár dieđuid it hálit ahte earát galget beassat diehtit.

Dihtet go ahte?

  • Fákta

      • Persondiehtu
      • Miehtan
      • Diehtosihkarvuohta
      • Dieđut ja geahčadanvuoigatvuohta
      • Ii goziheapmi skuvlaáiggis
      • Maid skuvllas lea lohpi iskat?
      • Sihkkaris dearvvašvuođajournálat
      • Juogát go don iežat posišuvnna earáiguin?
      • Beassansátnedáidu

    Vižžojuvvon duohtavuođas

    • Suollemasat beasai balvavurken-kontoide
    • Iskka nieidda ruhtagolaheami
    • Áhčči maŋis
    • Čiegus kámera suovvabiškkonis
    • Oktavuohtadieđut boasttugieđaid háldui
    • 2-jahkásaš oaččui Instagram profiila
    • - Várrehus
    • GPS lávkkas muitala ollejit go gánddat skuvlii
    • Jugii dieđu kruvdnaprinsabearraša posišuvnnas

Bargobihtát

Digaštallan

  1. Sihke mánáin ja ollesolbmuin, priváhta olbmuin ja beakkálmasain lea riekti personsuodjalussii. - Man dihte lea din mielas personsuodjalus dehálaš? - Leatgo du mielas báikkit dahje dilálašvuođat goas mis lea eambbo dárbu dahje riekti leat ráfis? makkár? - Leatgo dis iešguđet lágan rájit dasa mii din mielas lea priváhta?
  2. Oaidnu lea rievdan dasa mii lea priváhta ja mii heive almmolašvuhtii. - Gávdnabehtet ovdamearkkaid TV:s, Interneahtas, aviissain ja bláđiin maid ehpet doaivvo livčče almmuhuvvon 10 jagi dás ovdal. - Naba 50 jagi dás ovdal? - Divaštallabehtet mot rájit leat sirdásan. - Mii sáhttá leat positiivvalaš/negatiivvalaš dáinna ovdánemiin.
  3. Muhtun váhnemat almmuhit govaid iežaset mánáin Facebook nammasaš báikái, bloggaide dahje eará neahttabáikkiide. - Leago dat ORTNEGIS? Manin/manin ii? - Berre go mánáin álggos jearrat? - Leago ortnegis almmuhit govaid dakkáris gii lea nu unni ahte ieš ii sáhte dan mearridit? - Mii sáhttá leat váttisvuohtan dan oktavuođas?
  4. Skuvllain sáhttet leat iešguđetlágan njuolggadusat dihtorbiergasiid geavaheapmái, ja sáhttet leat ákkat iskat sisdoalu ohppiid mašiinnain. - Gii berre beassat geahčadit maid dii bargabehtet dihtorbiergasiiguin mat adnojit skuvllas? Oahpaheaddjit? Váhnemat? Rektor? - Maid sii berrejit sáhttit iskat? Masa galget dat dieđut sáhttit adnot? Leago erohus das ahte geavahit priváhta biergasiid ja skuvlla biergasiid? - Lea go doarvái buorre sivva dasa ahte oahpaheaddji sáhttá iskat mii lea dahkkon, ja gii lea dan duogábealde, jus fuobmájit givssideami skuvlla neahta bokte? - Gávnnahehpet makkár njuolggadusat gustojit du skuvllas. Lehpet go ovttaoaivilis daid njuolggadusaiguin? Ráhkadehpet vejolaččat sierra njuolggadusevttohusaid maid ovdanbidjabehtet rektorii.
  5. Soames váhnemat leat válljen bidjat GPS-boalu iežaset mánáid lávkii vai álo dihtet gos mánát leat (geahča bajábealde duohta muitalusa). - Mo din mielas orru dát? - Livččii go din mielas ortnegis jus din váhnemat álo dihtet gos dii lehpet? Manne / manne ii? - Leat go dilálašvuođat mas jurddašehpet ahte ehpet hálit váhnemiid diehtit justa gos dii lehpet? - Ja leat go dilálašvuođat gos jurddašehpet ahte lea ortnegis go gurret din? Digaštallet.

Bargobihtát

Iežas bargobihtát

  1. Sáhttet leat stuora erohusat bearrašis bearrašii das maid ovddasteaddjit galget beassit diehtit iežaset mánáid birra. - Gokko lea rádji dasa maid du ovddasteddjiin galgá leat riekti diehtit du birra? - Galget go sii sáhttit geahččat mii du seaŋgabeavdeskuffas lea? - Berrejit go sii sáhttit dárkkistit gos don leat geavahan báŋkokoartta? - Leago ortnegis ahte sii isket pc logga oaidnin dihte makkár neahttasiidduin don leat leamašan? - Leago ortnegis ahte ovddasteaddjit geavahit mátketelefovdnabálvalusaid dasa ahte iskat gos don leat? - Manin/manin ii? - Man boaris berret don leat ovdalgo du ovddasteaddjit eai šat sáhte gáibidit oaidnit visot maid don dagat? - Berrejit go leat iešguđetlágan ahkemearit ovdamearkka dihte ovdamearkkaide mat bajábealde namuhuvvojit, ja dasto makkár, jus fal berrejit leat?
  2. Ollugat hirpmahuvvet oaidnit man ollu dieđut sin birra gávdnojit Interneahtas. - Geavat iežat nama ohcat Googlelis. Oaččut go makkárge gávdnosiid? - Dihtet go don dalle ahte visot dát dieđut leat gávdnamis buohkaide? - Leat go don dahje earát geat leat almmuhan dieđuid? - Jerre go sii álggos dus lobi? - Orru go addime rievttes gova dus dat maid gávnnat? - Gávdnet go maidege mii du mielas lei unohas gávdnat, juoidá maid háliidat jávkaduvvot?
  3. Lea hui álki juogadit govaid, sihke neahtas ja mátketelefovnna bokte ja iešguđetge applikašuvnnaid bokte. - Leago oktage almmuhan dus govaid Internehttii nu ahte ii leat jearran dus álggos lobi dahkat dan? - Leigo du mielas dasto dat ortnegis? Manin/manin ii? - Almmuhat go don govaid nu ahte it jeara lobi? - Sáhtát go jurddašit dilálašvuođaid mat dagahit ahte muhtun ii hálit dahje ii berre oažžut almmuhuvvot govaid dahje eará dieđuid iežas birra Internehttii?
  4. Kameragoziheapmi šaddá ain dábáleappot, sihke priváhta ja almmolaš báikkiin. - Láhttet go eará ládje jus dieđát ahte lea kamera mii filbme du?? - Leago du mielas ortnegis jus muhtun čađaáiggi oaidná buot maid don dagat? - Namut vihtta dilálašvuođa mas du mielas lea ortnegis/ ii leat ortnegis kameragozihemiin.

Filmmat

Personvern er en grunnleggende rettighet

Personvern er en grunnleggende rettighet. I denne filmen får du en introduksjon til hva personvern er, og hvorfor det er viktig å ta vare på sitt eget og andres personvern. Filmen er laget av Snöball Film.

Du har lov til å si nei

Det er gøy med bilder av venner, og alle andre som du kjenner. Men vet du at du har lov til å si nei? Det er DU som bestemmer. Denne filmen er laget for grunnskolen av Snøball film på oppdrag fra Dubestemmer.no.

Konferansetime

Kanskje leses det du publiserer av andre enn du hadde tenkt?

Fotoalbumet

Dette er en av 6 filmer som ble laget etter en manuskonkurranse for elever i videregående skole. Filmen er laget av elever ved Oppgeård vgs.

Njuolggadusčálus

Njuolggadusčálus

Persondiehtoláhka

Dát láhka lea ráhkaduvvon vai du birra dieđut geavahuvvojit nu lágiid ahte dat atnet du árvvus. Láhka lea ráhkaduvvon suodjalit du dan vuostá ahte du persondieđut  adnojit nu ládje ahte rihkkot du personsuodjaleami. (Earenoamáš dehálaš paragráfat: Definišuvnnat§ 2, persondieđuid geavaheapmi  § 11, geahčadeapmi § 18, earáid vuoigatvuođat § 27 og 28).

Ráŋggáštusláhka

§390: Son gii gutnehuhttá priváhtaeallima ráfi go almmuha dieđuid eará olbmo persovnnalaš dilálašvuođaid dahje ruovttudilálašvuođaid birra, sáhttá ráŋggáštuvvot sáhkuiguin dahje giddagasain gitta golmma mánnui.

ON mánáidkonvenšuvdna

Artihkal12:
Buot mánáin geat nagodit ávdnet iežaset oaiviliid, lea riekti friddjat muitalit dáid oaiviliid birra buot áššiin mat gusket mánnái, ja máná agi ja láddama ektui galgá mánáid oaiviliidda biddjot govttolaš deaddu.

Artihkal 16:
Mánát eai galgga vásihit dáhpedorpmálaš dahje lobiheames seaguheami iežaset priváhtaeallimii, sin bearrašii, sin ruktui dahje sin čálašeapmái, ja lobiheames fallehemiid  iežaset gutni ja beaggima vuostá.  

Personsuodjalus

Mis lea buohkain juoga maid eat hálit juogadit earáiguin. Ii fal dan dihte go dat lea lobiheapme dahje go mii fertet čiegadit dan, muhto njulgestaga dan dihte go dat lea priváhta. Danin leat maiddái don gii mearridat maid olbmot galget beassat diehtit du birra ja makkár dieđuid it hálit ahte earát galget beassat diehtit.

Personvern 13-17 år. Skjerm med hengelås foran. Illustrasjon